Газ күйінің қасиеттері

Gas Properties by PhET Interactive Simulations, University of Colorado Boulder, licensed under CC-BY-4.0 (https://phet.colorado.edu)

play-rounded-fill

Мақсаты:

Қысым, көлем және температураның біреуінің өзгерісі газдың басқа параметрлеріне әсер етуі

Виртуалды эксперимент 

Виртуалды симуляцияда газ бөлшектерінің қасиеттерін: көлемі өзгеруін, жылу әсерінен бөлшектердің қозғалысын көре аласыз. Бұл эксперимент газ бөлшектерінің қозғалысы симуляциясының жалғасы, одан ары газ қасиеттерін ашып түсіреді.

Төмендегі суретте әрбір батырманың атқаратын қызметтері көрсетілген. 

Жұмыс барысы:

1-қадам. “Газ бөлшектерінің қасиеттері” виртуальды экспериментіне кірген уақытта сізде төрт түрлі бөлім беріледі: идеал газ, зерттеу, энергия және диффузия. Сіз бұл жұмыста идеал бөлімін таңдап, сол бөлімде эксперименттер істейтін боласыз. 

2-қадам. Параметр көрсеткішінен енін белгілеу арқылы экранға шығарыңыз. Қорап ені 10 нанометр екенін көре аласыз.

3-қадам. Қорапқа бөлшектерді енгізу құралы арқылы бөлшектерді енгізіңіз. Олардың санын бөлшектер бөлімінен қарай аласыз. Және қораптың ішіндегі температура мен қысымның өзгерісін бақылай аласыз.

4-қадам. “Тұрақтыны” ештеңеден көлемге өзгертіңіз. Сол уақытта сізде көлем тұрақты болады.

5-қадам. Қыздыру немесе суыту арқылы температура мен қысымның өзгерісін бақылаңыз.

6-қадам. “Тұрақтыны” температуға өзгертіңіз, енді сізде басқа параметрлер өзгеріп жатқанда температура өзгеріссіз қалады.

7-қадам. Қорап көлемін кеңейтіп немесе сығып көріңіз. Көлемі сығылған уақытта қысымның артып, кеңейген уақытта азаятынын байқайсыз. 

8-қадам. “Тұрақтыны” қысымға ауыстырыңыз. 

9-қадам. Қыздыру немесе суыту арқылы температура мен көлемнің өзгерісін бақылаңыз.

10-қадам. “Тұрақтыны” қысымның келесі түріне ауыстырыңыз. Бұл жерде де сізде қысым тұрақты болады.

11-қадам. Сіз мұнда қораптың көлемін кеңейту немесе сығу арқылы температура мен көлемнің пропорционалды түрде артатынын немесе кемитінін көре аласыз.

12-қадам. Егер қажет деп тапсаңыз, симуляцияда көрсетілген басқа да параметрлерді пайдалану арқылы экспериментті қалауыңызша жалғастыра аласыз.

13-қадам. Тұрақтыларды өзгерткенде қорапта, бөлшектерде пайда болған өзгерістерді бақылап, қорытынды жасаңыз.

Қорытынды

Виртуалды эксперимент арқылы газ бөлшектерінде қысым, көлем және температураның өзара бір-біріне әсерінен пайда болатын өзгерістер көрсетілді.

Ағылшын тіліндегі терминдердің қазақша аудармалары:

  • nothing — ештеңе
  • volume — көлем
  • temperature — температура
  • pressure — қысым
  • width — ені
  • stopwatch — секундомер
  • collision counter — соқтығысу есептегіші 
  • particles — бөлшектер
  • heat — ысыту
  • cool — салқындату
  • heavy — ауыр
  • light — жеңіл