Электртерістілік

Molecule Polarity by PhET Interactive Simulations, University of Colorado Boulder, licensed under CC-BY-4.0 (https://phet.colorado.edu)

Жобаның атауы: Электртерістілік

Бұл виртуалды зертхана келесі тақырыптар бойынша химия сабақтарында пайдалануға арналған:

• 10-ші сынып. ІІІ тарау. » Электртерістілік пен байланыс полюстілігі».

Мақсаттар:

• электртерістілік ұғымын зерттеп оны түсіну.
• электртерістігінің өзгеруі екі атом арасындағы байланыстың полярлығына (дипольдік моментіне) қалай әсер ететінін бақылау.
• молекуланың полярлығы оның электр өрісіндегі бағдарлануына қалай әсер ететінін көру.

Тәжірибелік бөлім

Бұл нұсқаулықта сіз химия сабағындағы “Электртерістілік” тақырыбын түсіну үшін «Molecule polarity» PhET симуляциясын қолдануды үйренесіз.

1. Симуляцияны іске қосыңыз. Үш режимге назар аударыңыз: «Two atoms», «Three atoms»  және «Real molecules» (Java қосымшасы қажет). Әзірге біз «Екі атом» режиміне назар аударатын боламыз.

2. Әр атомның электртерістігін жүгірткілермен реттеңіз. «Bond Dipole» бөліміне құсбелгі қойғанда, байланыстың полюстілігін көрсететін көрсеткі пайда болады. Көрсеткі өлшемі мен бағыты полюстілік күші мен бағытын көрсетеді. Әрбір атомның электртерістілігін молекулаға қалай әсер ететінін көру үшін «Electronegativity» жүгірткілерін оңды-солды жылжытыңыз.

3. Сондай-ақ, тиісті құсбелгілерді қою арқылы «Partial Charges» және «Bond Character» қарауды таңдауға болады. Бөлшектер заряды электртерістіктің айырмашылығына байланысты әр атомда оң немесе теріс зарядты көрсетеді. Байланыс сипаты электртерістікке негізделген түзілетін байланыс түрін (иондық, ковалентті және т.б.) көрсетеді.

4. «Electron Density» батырмасын басу арқылы зерттеңіз. Мұнда жоғары және төмен электронды тығыздықтағы аймақтар көрсетілген. Молекула ішіндегі оң және теріс заряд аймақтарын көру үшін «Electrostatic Potential» түймесін басыңыз.

5. Молекуланы кез келген бағытқа бұру үшін оны басып, сүйреңіз. Содан кейін «электр өрісі» түймесін басыңыз . Молекуланың электр өрісіне қалай бағытталғанын бақылаңыз: оң ұшы өрістің теріс жағына тартылады және керісінше.

6. Әр атомның электртерістігінің өзгеруі байланыстың полярлығына (диполь моменті), өлшемі мен бағытына қалай әсер ететінін талқылаңыз.

7.Енді «Үш атом» моделіне ауысыңыз . Мұнда электртерістікті, байланыс бұрыштарын реттеуге және «байланыс дипольдерін», сондай-ақ жалпы «молекулалық дипольді» көруге болады.

Атомдардың орналасуы екіден көп орталық атомдары бар молекуланың жалпы полярлығына қалай әсер ететінін түсіндіріңіз.

Қорытынды

Бұл виртуалды зертхана электртерістілік тұжырымдамасын зерттеу үшін динамикалық және интерактивті ортаны ұсынады. Электртерістікті манипуляциялау және оның байланыстардың полярлығына, электронды тығыздыққа және электр өрістерімен өзара әрекеттесуіне әсерін бақылау арқылыоқушылар осы іргелі химиялық тұжырымдаманы тереңірек түсіне алады. Симуляция қарапайым диатомды молекулалар үшін де, одан да күрделі үш атомды құрылымдар үшін де әртүрлі функционалдылықты ұсынады, бұл оқуда біртіндеп ілгерілеуді қамтамасыз етеді.

Терминдік сөздік

• electronegativity — электртерістілік
• bond dipole — байланыс диполі
• partial charges — бөлшектер заряды
• bond character — байланыс сипаты (түрі)
• electrostatic potential — электростатикалық потенциал
• electron density — электрон тығыздығы
• electric field — электр өрісі
• molecular dipole — молекулалық диполь